Populisme, demagogie, retoriek

Fragment uit het interview met de Vlaamse cabaretier Wim Helsen in VARA TV-magazine 43/2007:
"Als ge beelden ziet van de redevoeringen van Hitler: dat is één brok samengebalde woede en frustratie en zelfmedelijden en verongelijktheid en wrok – dat ziet u gewoon – en tóch, hoe dat eruit komt, dat heeft een grote wervende kracht. Ik snap de aantrekkingskracht daarvan.
Ik heb een documentaire gezien over Hitler waarin een intelligente, belezen man vertelde dat hij Hitler eind jaren 20 in een van die Bierkeller in München zag spreken en, samen met een maat van ´m, totaal door hem begeesterd raakte. Ze kwamen euforisch naar buiten, helemaal in de wolken, in de volste overtuiging dat ze het licht hadden gezien.
De dag nadien stond die speech in de krant en besefte de man ineens dat alles wat daar stond verschrikkelijk en gruwelijk was, en fout en oneerlijk. En ook niet intelligent."

Adolf Hitler was, door zijn charismatische redevoeringen en het aanwijzen van zondebokken, eerst wel degelijk democratisch gekozen, maar ontspoorde daarna tot dictator. Bij het lezen van bovenstaand tekstfragment drongen zich associaties bij mij op met enkele courante en incourante Nederlandse politici.
Ik werd erdoor geprikkeld om nog eens na te zoeken welke betekenis wordt toegekend aan het begrip populisme.
Vergelijk Wikipedia (klik de link) met van Dale online: "1 populaire, oppervlakkige, enigszins demagogische betoogtrant".
De "Dikke van Dale" op CD-ROM is genuanceerder dan de online versie:

populisme
1 richting in de Franse literatuur omstreeks 1930, die belangstelling vroeg voor het leven van de lagere volksklassen en de beschrijving daarvan in zijn eigen stijl
2 anti-kapitalistische volksbeweging van meestal agrarische volksgroepen, m.n. in Zuid-Amerikaanse staten
3 (politiek) populaire, oppervlakkige, (enigszins) demagogische betoogtrant

Uit het voorgaande blijft het begrip demagogisch hangen.
Vergelijk weer Wikipedia met van Dale online: "1 het ophitsen van de massa door leugenachtige voorstellingen."
Ook hier is "de Dikke" genuanceerder en gedetailleerder:

demagogie
1 (altijd ongunstig) het in beweging brengen, opruien van de massa met retorische middelen, leugenachtige voorstellingen en valse leuzen
synoniem: volksmisleiding

Nu blijft het begrip "retorische middelen" of retoriek nog over.
Vergelijk weer Wikipedia met van Dale online:
"1 retorica"
"2 holle welsprekendheid => bombast, lyrisme, pathos"
"De Dikke" zegt:

retoriek
1 (m.n. ongunstig) het tentoonspreiden van kunstige vormen zonder veel inhoud, lege woordenpraal, vormwelsprekendheid, bombast
synoniem: woordenkramerij, bombast

Een cabaretier bespeelt het volk te hunner ontspanning en vermaak.
Het wordt menens als politici het volk bespelen uit eigenbelang of met een tunnelvisie.
"The problem with political jokes is that they sometimes get elected" – Kokomo Tribune

Ik ben wel van mening dat de vertegenwoordigende of parlementaire democratie, zoals wij die kennen, een betere vorm van bestuur is dan dat voor elk onderwerp een volksraadpleging zou worden gehouden. Dan zou het eigen korte termijn-belang de richting gaan bepalen, gekozen door mensen die zich niet eens in de volle breedte willen of kunnen verdiepen in de materie en de gevolgen op langere termijn.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

5 reacties op Populisme, demagogie, retoriek

  1. tagrijn zegt:

    Het populisme vinden we uiterst rechts en de demagogie uiterst links. Hopelijk prikt het Nederlqndse volk er wél op tijd doorheen. Ik heb dat interview in de TVM ook gelezen: boeiende man!

  2. Dwarsbongel zegt:

    @Tagrijn: Ik denk dat je beide aan beide uiteinden van het politieke spectrum vindt.
    En in dit TV-tijdperk (wie herinnert zich nog de TV-loze tijd?) heeft de lange redevoering (o.a. voor de radio) het moeten afleggen tegen de one-liners, maar daarin kun je net zo effectief (of misschien zelfs effectiever) een schijnwaarheid propageren…

  3. ja tijden evranderen.
    Off topic, je zag dat ik in de file mijn creativiteit weet te gebruiken hahah

  4. ajmh zegt:

    Dat ‘leugenachtige voorstellingen’ lijkt mij toch iets dat je eigenlijk pas achteraf kunt vaststellen. Dus pas als het kwaad (of goed)geschied is.

  5. Dwarsbongel zegt:

    @amjh: Demagogie, kan dat goed zijn? Volgens de definitie van de “dikke van Dale” dus niet, en die peilt ook de “klankkleur” van de betekenis van een woord in de samenleving in dit tijdsgewricht.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s