Uitstapje naar 1941 en vroeger

Het is 16 april 2008 en het zal een memorabele dag worden. Vanmorgen bracht Marijke me ontbijt op bed. Een groot dienblad met veel lekkere dingen en cadeaus. Dat overkomt me niet elke dag (haar trouwens ook niet).

4525_cadeaus

Een CD met originele hits uit mijn geboortejaar, en een heel actuele CD van een prachtige zangeres, Margaretha Kleine. Ze zingt in hetzelfde Drents als Daniël Lohues. Ik ken Margaretha vanaf de tijd dat ze regelmatig hier in de Irish Pub “The Mutz” speelde, en waar Marijke en ik ook vaak kwamen. Ik heb daar een paar keer een poëzie-avond georganiseerd. Margaretha speelde er regelmatig. Helaas is The Mutz niet meer.
Ook kreeg ik een fris, eigen exemplaar van de Filosofische Vertellingen van Voltaire. Ik had het geleend van de Bieb. Een heerlijk inspirerend boek dat ik graag nog een tijdje had willen houden, maar het mocht niet meer verlengd.

We hadden besloten een dagje uit te gaan, ik mocht bepalen waarheen.
Ik had onlangs op mijn PC een paar brieven teruggevonden, die mijn vader aan zijn broer Jo had geschreven in 1941. Nou ja, door mij overgetypte kopieën. Die brieven had ik gekregen van mijn neef Klaas, de oudste zoon van oom Jo. Mijn vader was de oudste van 4 broers, oom Jo de volgende. De eerste dag dat Marijke en ik echt samen waren, waren we samen bij de begrafenis van oom Jo. [meer]
In die brieven beschreef mijn vader hoe hij op fiets van Hoogkerk naar Emmen ging, en mijn (toen nog niet) moeder met de bus de andere kant op voor een sollicitatie:

(Hardegarijp 29-9-’41) Ja, ik ben naar Emmen geweest. Dat was ook weer mooi: Zaterdagmiddag Bab in de stad en ik op weg naar Emmen. Ze was op een betrekking uit en wist dat ik naar haar toe zou. Daarom ging ze ook even naar Hoogkerk, dan kon ik altijd nog thuisblijven. Maar ja, ik was al weg. ’s Morgens om kwart over 9 al opgehouden en half 12 thuis, dus kwart na 1 op de fiets. Even in de stad ruïnes bekijken enzo, onderweg eens rusten, ’t was een harde tegenwind en eindelijk om half 7 in Emmen. Direct achter me an, Bab, met de bus heen en weer natuurlijk. Waarschijnlijk zal die betrekking in de stad wel lukken. Anders ook angstig met die bommerij. Ze zal dan bij Haan komen in de Tuinbouwdwarsstraat, stoomwasserij, maar in de huishouding natuurlijk.

Ja, toen hadden ze nog geen mobieltjes en was zelfs een gewone, vaste telefoon alleen voorbehouden aan notabelen en instanties.  Ook beschrijft hij, heel nuchter eigenlijk, wat hij waarneemt van het oorlogsgeweld:

(Hardegarijp 13-10-’41) Libbe de Vries moet een week naar de Haag voor opleiding tot groepsleider luchtbescherming ontsmettingsdienst. Grote manouvres in Hoogkerk geweest Zaterdag. Opruimingsploeg allemaal dood, brand enz. enz. Je mist wel wat. Nu al twee avonden onafgebroken vuurwerk in ’t Noorden en Oosten en geknor in de lucht. Hier ook overdag.

Mijn vader was opgeleid tot timmerman maar klom door schriftelijke studie op. Toen hij in 1944 overleed was hij  bouwkundig opzichter.
In een paar van die brieven beschrijft hij het werk aan drie bruggen in of bij Hardegarijp (Hurdegaryp zeggen de Friezen) in de maanden september tot en met december 1941. Ik wilde wel eens kijken wat er daar nog eventueel van terug te vinden zou zijn: beton is immers een duurzaam materiaal? Mijn vader was toen 25 en had blijkbaar al de leiding over een deel van de werkzaamheden:

(Hardegarijp 1-12-’41) Alles was voorelkaar om morgen de brug hier in Hardegarijp te storten en nu gaat het natuurlijk niet door. De timmerlui zijn vanmorgen tijdelijk geschorst en de arbeiders vanavond. Ik ga hier met 1 timmerman nog wat afwerken, ik denk van een paar dagen, als ’t weer het toelaat en dan zal ’t ook wel gebeurd zijn.
Alle hoop is nu op dooi weer. Als ’t doorvriest zal ik m’n ontslag wel krijgen aangezien ik vrijgezel ben.
Met de
middelste put lijkt het niet best. We hebben al 3 keer de put vol zand en water gehad en nu staat het water nog binnen even hoog als buiten. De Hogebrug is gestort en Libbe de Vries zit nu bij de middelste.

4528_uitsmijter4529_omeletOm 11:00 uur reden we weg. Rond de middag merkten we dat we  misschien beter nog even wat hadden kunnen eten. Het was een feestdag, dus we legden aan in Donkerbroek bij wegrestaurant ‘t Witte Huis voor een lunch. Ik nam een uitsmijter, Marijke koos een omelet. En prettig: we konden kiezen voor bruin brood! Zo konden we er weer even tegen en vervolgden onze route.

In Hardegarijp vond ik geen brug. Mijn vader vermeldt in zijn brieven het adres van zijn toenmalige kosthuis. Daar woonden Sake en Wietske, en er was een baby.
Het huis bestaat niet meer. De man die in het huis naast het opgegeven adres woont, was in de tuin bezig. Met hem had ik een leuk gesprek. Hij maakt klassieke naamborden, o.a. voor schepen. Hij woont daar zelf nog niet zo lang, maar wist wel dat er op 7 kilometer richting Leeuwarden een brug ligt, die Hoge Brug wordt genoemd.
4555_hogebrug Vroeger lag die midden in een weids, open gebied, nu is de stad Leeuwarden al tot daar opgerukt. Hij geeft de tip om tijdig de parallelweg op te gaan, als ik de brug wil bekijken. Inderdaad vind ik het naambord op de brug.
Aan de zuidzijde staan huizen tot aan het water. Aan de noordzijde overzie ik een schitterend weids panorama.

453246_panohogebrug

Later thuis, zoekend met de middelen van nu, vind ik de waarschijnlijke plaatsen van de drie bruggen.

Googleearth_3bruggen395

De coördinaten: “de Hogebrug”:  53°13’1.52″N / 551’3.41″O ; “de middelste brug”:  53°13’5.60″N / 5°52’41.46″O ; “de brug hier in Hardegarijp”: 53°13’5.54″N / 5°55’42.50″O.

45534_bloemen

En als ik aan de zuidkant van de brug ben, zie ik bloemen in het gras en denk: zouden hun voorouders hier in 1941 ook al geweest zijn?

4557_verkeer

Ach ja, het zal wel niet meer dezelfde brug zijn: die was toen beslist nog niet op het hedendaagse verkeer berekend…

Daarna reden we via sight-seeing route’s naar Kollum. In die omgeving zouden omstreeks 1690 voorouders van mij gewoond hebben. Het is een prachtig dorp.

Combi3Ons eerste raakpunt was een bord bij de groenteboer: onze huwelijksreis bracht ons op Malta. Op de terugweg naar de auto hebben we daar aardappels gehaald.
We kwamen ook langs een grachtje met oude huizen. Zouden die er al gestaan hebben toen mijn voorouders hier rondliepen? Er tegenover zegt een muurschildering, dat daar het eerste stenen huis van Kollum is gebouwd omstreeks begin 16e eeuw. Daar zouden mijn voorouders dan ook langsgelopen zijn. Hoe zouden ze er uitgezien hebben? Volgens het stamboomonderzoek waren het meest boerenarbeiders en handwerkslieden. Die passen wel in dat straatbeeld.

We hadden inmiddels wel weer zin in een versnapering en liepen taveerne/restaurant De Roskam binnen. Aan de wand boven ons tafeltje ontdekte ik een gebatikt schilderij (links) dat me een schok van herkenning gaf.

45794608_batiks

Dit doek had zó dezelfde sfeer als een gebatikt kunstwerk dat ik zelf ooit gekocht had, dat het wel van dezelfde kunstenaar moest zijn! In de grote gelagkamer hingen nog een aantal doeken, ongetwijfeld ook van Iskandar uit Yogyakarta.
Ik kocht het mijne toen ik met een vorige vriendin naar een kerstmarkt was in de IJsselhallen in Zwolle. Tussen de kramen met kerstboomballen en plastic engeltjes met een breinaald in hun anus om in een bloempot geprikt te kunnen worden, stond één kraam met batik-kunst. Ik liep er steeds weer naartoe en ik ging met dit fascinerende doek naar huis. Het kwam in mijn flat in de woonkamer te hangen. Gisteren hebben we het uit onze gezamenlijke voorraad kunstwerken gehaald en in onze slaapkamer opgehangen.
Mijn binding met batikkunst gaat terug tot mijn vroege jeugd. Opa en oma, waar mijn moeder en ik toen bij in woonden, hadden een gebatikte doek met een Wajangpop in de woonkamer hangen.
Combi4 Na een lekkere bak koffie met appelgebak, drong de decoratie op de deur van de Roskam pas tot me door: mijn stiefvader was klompenmaker.

Ook toen we buitenkwamen viel me pas het uithangbord op van bloembinderij Sandra Ellens. De moeder van mijn vader was een Ellens.

Vanuit Kollum reden we naar Oostmahorn. De oude veerdam vanwaar ik als kind vertrok naar vakantiekoloniehuis Elim op Schiermonnikoog, meende ik daar nog te herkennen. De veerboot van toen, de Brakzand (genoemd naar een zandplaat) heb ik ooit op Texel teruggezien als de Zeester. Ook lag de Silverwind er, die gevaren werd door de eigenaar van het appartement waar mijn ex haar vakanties nog steeds viert.

Combi5

Aan de Groninger kant van de dijk voorlangs het Lauwersmeer vonden we het tijd om te eten. Restaurette Schierzicht te Lauwersoog werd ons doel. Dat was het al vaker geweest. We namen allebei een Schiermenu: lekkerbekje met patat en salade. En dat terwijl M. kortgeleden nog “allergisch” was voor vis…

4606_lauwersmeer

Toen was het wel genoeg geweest. Het eerste stuk lieten we de Marneweg, de hoofdverkeersader naar Ulrum en Zoutkamp, voor wat ‘ie was. In die Lauwersmeerpolder is, behalve een militair oefenterrein, veel schitterende natuur.
De zon zakte al, en na dit prachtige uitzicht reden we rechtstreeks naar huis. De komende dagen gaan we ons voorbereiden op de verjaardagsvisite van zondag.
Tijdens de trip van deze dag bereikte ook onze trouwe auto, mijn eerste, een mijlpaal: 300.000 kilometer.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Zoektocht naar voetsporen van mijn vader. Bookmark de permalink .

9 reacties op Uitstapje naar 1941 en vroeger

  1. Marijke zegt:

    Je inspanning om dit log te maken loont de moeite: je hebt de sfeer van die dag heel goed weergegeven.
    Het was alsof ik het nogmaals beleefde!

  2. harma zegt:

    Wat een boeiend relaas van je zoektocht naar je persoonlijke geschiedenis en wat een prachtige foto’s. Die wajangpop op het wandkleed bij opa en oma was ik vergeten, maar nu zie ik hem zo weer voor me.

  3. tagrijn zegt:

    Dat was dus een feestelijke tocht door het Land van Ooit. En als extra cadeau: je eerste AOW!

  4. Dwarsbongel zegt:

    @Marijke: Dank je!
    @Harma: Leuk je reactie hier te zien! De Wajangpop van opa en oma was mooier dan die op Wikipedia, vind je niet? Ik zie ‘m nog haarscherp voor me.
    @Tagrijn: Dit “Land van Ooit” is niet failliet, zoals dat pretpark… Ik zou dit ook geen pretpark willen noemen, maar het geeft me wel een goed gevoel.

  5. Pasula zegt:

    Een heerlijke dag zo te lezen en de allereerste reactie erop is natuurlijk het mooist. Eer van je schrijfwerk.

  6. FeeX zegt:

    Jarig!
    Aha!
    Een mooie dag om in het zonnetje gezet te worden!
    Gefeliciteerd!!!

  7. tagrijn zegt:

    OTR: Ik heb de nieuwjaarskaart van je vader bekeken. Ik kan me voorstellen dat de eerste foto op mijn weblog van de Oosterpoort meer dan een schok van herkenning voor je was.

  8. Natasza zegt:

    Interessant om te ondernemen.

  9. zeer interessant het stukje over Hurdegaryp (Hardegarijp),misschien dat wij ook nog over gegevens beschikken van die tijd.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s