Reizen en vervoer toen

Update 20 maart 2010: aanvulling bij de verwijzing naar de boderijders.

Mijn vroegste “reisherinneringen” zijn vaag. Bijvoorbeeld, dat mijn moeder mij in de kinderwagen duwde van Oostwold (WK), waar wij woonden, naar Enumatil, waar haar oudste broer schoolhoofd was. Een wandeling van ruim 3 km volgens Google Maps. Het huis waar hij woonde met zijn grote gezin (7 kinderen) leek toen zo groot, maar als ik er nu voor sta met StreetView blijft er niet veel van over. De muur van het binnenplaatsje, waartegen de jongens moesten plassen omdat anders de ton (WC) te vlug vol was, lijkt ook weg.
Dat kleine dorp was streng verdeeld in twee soorten Gereformeerden, en dan nog “Openbaren”. In 1957 vertrok mijn oom met zijn gezin naar Den Haag. Een hele overgang, lijkt mij…
Wij waren begin 1948 al uit Oostwold vertrokken naar Emmen, terug naar de geboorteregio van mijn moeder.

De school is volledig vervangen door nieuwbouw. Er rest mij een anekdote over mijn oom en de school, me door mijn moeder in geuren en kleuren verteld.

Enumatil24_001_school
Bron foto: Website Enumatil

Waterleiding was er nog niet in die tijd. Drinkwater kwam uit de regenput, al of niet per pomp. Water om schoon te maken kwam uit de sloot. In de school was geen pomp, dus geen drinkwater voorhanden.
Mijn oom nam altijd een oude inktfles met drinkwater mee van huis, voor hemzelf en voor de bloemen. De schoolschoonmaaksters dronken na schooltijd ook nogal eens uit die fles. Dan was de volgende morgen de fles leeg, terwijl mijn oom dacht: er zit nog genoeg in.
Hij was dat op een gegeven moment zat en bedacht er iets op. Hij maakte een indrukwekkend etiket, dat hij op de fles plakte. De tekst luidde: “Aqua Pompa Non-Destillata”. De schoonmaaksters hebben nooit weer uit die fles gedronken.

Inktflessen_9122
Foto gemaakt in Veenpark Barger Compascuüm

Nog twee reisherinneringen van voor onze verhuizing naar Emmen.
De eerste is achter op de fiets bij mijn moeder. We waren naar Hoogkerk geweest en reden terug naar Oostwold. Mijn benen in de fietstassen, lekker dicht achter mijn moeder. Het had geregend. Elke boom die we passeerden, reflecteerde het geluid van de banden op het natte wegdek: psjioeuw… psjioeuw… psjioeuw…

De tweede was mijn eerste ervaring met achter een paard zitten. Mijn moeder had een manier gevonden om mij naar mijn grootouders in Hoogkerk-Vierverlaten te vervoeren zonder dat ze zelf mee moest. Ik was hooguit 4 jaar.
In die tijd had je nog “boderijders” of “bodediensten”. Die onderhielden een  beurtdienst voor goederenvervoer. In Oostwold had je Alkema, die een aantal keren per week naar de stad Groningen reed met zijn paard en wagen. Op het bodenterrein kwamen al die boderijders uit alle richtingen bij elkaar en wisselden dan de goederen uit voor de juiste bestemming. Alkema kwam onderweg langs het huis van opa en oma, en leverde mij daar af. Veel later, na het opheffen van zijn bodedienst, was hij brugwachter op de hefbrug voor het huis van opa en oma. Ik ben toen nog wel eens omhoog geweest op die brug.

Wie meer wil weten over boderijders en foto’s van dergelijke paard en (speciale) wagens kan hier en hier terecht.

Aanvulling 20 maart 2010: Ik vond nog een fotoalbum met boderijders met paard en wagen, dat hoort bij een web-log over bodediensten.
Ook vond ik een video van RTV-Noord, waaruit blijkt hoe enorm belangrijk en veelomvattend de rol van de bodediensten was in de toenmalige samenleving!

Ach, het was kort na de oorlog allemaal nog gemoedelijker en gemakkelijker, denk ik. Nadat we naar Emmen waren verhuisd, wilden mijn andere grootouders ook iets (liefst veel) meekrijgen van mijn opgroeien. Per slot van rekening hadden zij hun oudste zoon verloren en mijn bestaan verzachtte dat enigszins.
In die tijd reden er bussen tussen Emmen in Groningen, maar er was gebrek aan materieel. Ik heb een beeld van een truck met trailer die als bus fungeerde. Er zaten banken en ramen in, maar het was natuurlijk geen “gewone” bus. Het kan een omgebouwde vrachtwagen zijn geweest, een snelle manier om een bus te bouwen, of anders voorheen militair materieel. De communicatie tussen truck en passagiersruimte was in zo’n bus, in die tijd, natuurlijk bijna afwezig. Misschien hebben ze toen het systeem met stop-knopjes en een signaleringslamp bedacht.

Trailerbusconductrice
Bron foto’s: Noordelijk Bus Museum. Was het deze conductrice?

Het personeel van een bus bestond toen steevast uit twee personen: een chauffeur en een conductrice. De chauffeur kon zijn aandacht volledig op de weg richten.  Het was minder druk, maar snelwegen had je toen ook nog niet. Alle dorpjes onderweg werden doorkruist. Gezeur over teveel bussen door het dorp had je toen niet, iedereen was blij vlak bij huis te kunnen instappen en niet op fiets of met de auto naar de halte aan de snelweg te moeten. Ja, zover liggen tegenwoordig de haltes vaak van de plattelandsdorpen!

De conductrice zorgde voor de service en de kaartverkoop. In mijn geval was dat voornamelijk service. Ik zal de eerste keer misschien een jaar of zes zijn geweest. Mijn moeder of haar vader bracht mij in Emmen naar de bus en kocht een kaartje naar Groningen. Mijn bestemming werd besproken met de conductrice, zodat ik niet voortijdig zou uitstappen. Ik wist dat de conductrice zou zeggen wanneer we op de plaats van bestemming waren. En dan? Nou, gewoon, mijn andere opa haalde me af in Groningen op het busstation. Er waren ook afspraken met mij en de conductrice wat te doen als opa er niet zou zijn, maar dat is nooit nodig geweest. En dat zonder mobieltje, of zelfs vaste telefoon!

Ik heb nog vaak met allerlei bussen gereisd. Van Groningen naar Hoogkerk-Vierverlaten kon je met de ESA (knalgele bussen met hardgroene accenten), GADO of NTM (beide olijfgroen), en tussen Emmen en Groningen reden de GADO en EDS -groen- (later met DABO -donkerblauw- samengegaan in DVM). Ook ben ik wel eens met een DAM-bus (helderrood met groene accenten) naar Appingedam geweest met mijn moeder, op bezoek bij “lange tante Mien“.

Al die busmaatschappijen zijn nu opgegaan in of vervangen door andere
busmaatschappijen, en de bussen zijn nu van een modernere snit. Nu maakt men zich druk om het ontbreken van camera’s bij sommige maatschappijen, en de invoering van de OV-chipkaart. Geen conductrices meer die kaartjes verkopen en aandacht voor de passagiers hebben, maar chauffeurs die in angst leven voor vandalisme en agressie…

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Zoektocht naar voetsporen van mijn vader. Bookmark de permalink .

4 reacties op Reizen en vervoer toen

  1. Wat een andere tijd was het toen. Heb je dit allemaal onthouden? Of veel van je familie of je moeder gehoord? Wel leuk dat je zo vaak zo bij je opa’s en oma’s kon komen. Het is toch een heel avontuur, lijkt mij voor zo’n kleine jongen.
    Zo kom je nog eens wat tegen op de zoektocht naar je vader’s voetsporen.
    Succes met verder speuren.

  2. tagrijn zegt:

    Geeft toch wel heel erg zo’n ‘langs het tuinpad van mijn vader’-idee. Wat een rijkdom als je je dat allemaal nog precies kunt herinneren.

  3. Pasula zegt:

    Geweldig al die herinneringen. Inderdaad, vroeger deed je alles zonder mobiel en wist je niet beter, nu kun je je bijna niet meer voorstellen om zonder mobiel weg te gaan…
    Dat je al die busmaatschappijen nog weet! Ik dacht even na over de bus die ik elke dag neem en ja het schoot te binnen maar of dat over een paar jaar nog zo is als het veranderd is…? Ik denk dat je een ijzersterk geheugen hebt. Mooie sfeervolle omschrijving, zoals je dit opschrijft zou ik er graag een boek van lezen.

  4. Dwarsbongel zegt:

    @Thérèse, @Tagrijn, @Pasula: Het geheugen is een wonderlijk instrument. Ik heb aanwijzingen dat mijn geheugen tamelijk goed werkt voor bepaalde periodes en gebeurtenissen; daarover heb ik een verhaal op stapel staan.
    Andere beelden zijn echt helemaal verdwenen, maar worden soms door anderen teruggeroepen en aangevuld.
    Verder is het natuurlijk zo, dat als tegenwoordig met een loshangend touwtje aan Google (of andere zoekmachine) trekt, dat er dan van alles tevoorschijn komt, feiten en beelden. Dat roept dan weer van alles uit diepe spelonken tevoorschijn, dat aangroeit tot je daar weer een compleet beeld van hebt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s