Het huis van mijn vader (2)

Vervolg van de zoektocht naar voetsporen van mijn vader.

Huisoostwold_3059

De buitenkant van het huis heb ik niet alleen van destijds in herinnering. Ik heb er een foto van, die is uitgeknipt en op een wandbord geplakt. Het is opgetrokken uit “witte” baksteen met rode randen er tussen. Rondom het huis is een tuin. Als je op de straat voor het huis staat, woonden wij aan de linkerkant. Dat is het deel dat op de foto naar links uitsteekt. Zoals gezegd woonde een ander gezin in het deel aan de rechterkant.
Ik ben er later, ook vrij recent, nog wel eens langs gekomen. De laatste keer was het geelachtig gepleisterd. Dat was wel even wennen.

Achter het huis was een open strook, niet verhard, niet begroeid. Aan de andere kant van die strook was een rij schuurtjes. Hoe de indeling en verdeling was, weet ik niet meer. Wel dat onze WC in zo’n schuurtje was. Het tonnetjes-principe, dat we nu heel erg primitief vinden. Ik heb er tot in de zestiger jaren mee te maken gehad…
Een plank met een gat er in, waar een ton onder stond, die regelmatig geleegd moest worden. Rollen toiletpapier, zoals dat nu gangbaar is, kenden we niet. In die tijd werden oude kranten in stukken gescheurd en dat diende als toiletpapier.

Poepdoos
Zo zag dat er ongeveer uit  – foto: Gijs Sterks

Ik heb op die WC een soort jeugdtrauma opgelopen. Ik had, als drie- of vierjarige kleuter, netjes op die grote poepdoos gepoept, en mama reageerde niet op mijn roepen dat ik klaar was. Tenminste, niet binnen de reikwijdte van mijn geduld. Ik dacht: nou, mama heeft toch gezegd dat ik al een heel grote jongen ben, dus dan kan ik toch zelf mijn bibs afvegen? Wat er precies is misgegaan, heb ik nooit kunnen analyseren, maar het voelde heel raar, glibberig, en het papier wou niet van mijn vinger af! Mama kwam aansnellen op het gekrijs dat ik toen inzette, en redde me. Maar daarna heeft ze wel ontzettend gelachen…

Door datzelfde voorval ben ik later nog eens ernstig ontregeld. Ik zat als 18-jarige knul met twee vrienden in ons stamcafetaria, en had dit verhaal verteld. Op het moment dat ik weer plaatsnam na een korte sanitaire afwezigheid, zei een van de vrienden, zo luid dat iedereen het horen kon: “Ja maar, daar kan ik toch niks aan doen, dat jij met je vinger door het papiertje gegaan bent!”

Op die open strook achter het huis heb ik een van mijn vroegste herinneringen aan een voorval. Ik zal omstreeks twee jaar zijn geweest. De datering heb ik van mijn moeder. De buurman had een stok lopen aanpunten met zijn zakmes. Ik ben op mijn snufferd gegaan, en daarbij kreeg ik een snipper van dat hout in mijn wang. Dat voelde raar, maar het deed pas pijn toen ze het er uit trokken. Dat het geen loze herinnering is, is met enige moeite nog terug te vinden in de vorm van een littekentje.

GlooptNu even iets wat ik mij niet zelf herinner, maar wel een prachtig verhaal vind. Er kwam een oom op visite, een neef van mijn moeder, die vroeg hoe het ging met mijn ontwikkeling. Mijn moeder vertelde een beetje zorgelijk, dat ik nog steeds niet alleen liep. Dat vond die oom ook wel een beetje raar. Hij vertrok weer, en voordat hij op zijn fiets de straat uit was, deed ik mijn eerste stapjes en lachte hem trots achterna…

Het was een landelijke omgeving. De plaatsnaam werd steevast aangeduid als Oostwold (WK). Dat WK staat voor Westerkwartier, ruwweg het deel van de provincie Groningen dat ten westen van de gelijknamige stad ligt, en deels tussen Friesland en Drenthe doorloopt. Tegenwoordig wordt het aangeduid als Oostwold, gem. Leek.Die extra aanduiding is niet overbodig, want in de Groninger streek die Oldambt wordt genoemd, in de omgeving van Scheemda, ligt ook een Oostwold, en er is zelfs nog een gehucht Oostwold bij Siddeburen, dat soms met het Oldambster Oostwold wordt verward.

Als je nu door mijn geboorteplaats rijdt, lijkt er op het eerste gezicht niet zoveel veranderd. Nou ja, de winkel van de kruidenier is er niet meer. Dat huis staat er nog wel, maar het is niet meer te herkennen als winkel. De winkel was net aan de andere kant van een bruggetje over de brede sloot tegenover ons huis. Aan het inwendige van de winkel zelf heb ik geen herinnering. Wel aan de tuin, die aan de brede sloot grensde, en waarvan mijn moeder bang was dat ik er nog eens in zou vallen. In de woonkamer stond een grote klok, zo eentje met lange kettingen en gewichten er aan. Bij wijze van spreken hoor ik de tikken van die klok nog: hard en langzaam. Heel indrukwekkend en bezadigd. Misschien zat er wel meer dan een seconde tussen de tikken.
Achteraf hoorde ik dat de kruidenier eigenaar was van het huis waarin wij woonden, dus kunnen de bezoeken aan de privé-vertrekken van de kruidenier van zakelijke aard zijn geweest. Wat ik ook veel later hoorde, dat hij daar niet met zijn vrouw, maar met zijn zuster woonde, beiden vrijgezel.

Wij woonden aan een straatje waar weinig verkeer langs kwam. Net zoiets als een “dode” bocht van en rivier. In de hoek van de bocht was een smal weggetje, waarlangs je naar Enumatil kon gaan. Dat straatje herinner ik me, want een broer van mijn moeder was onderwijzer in Enumatil, daarom kwamen we er regelmatig langs.
Direct aan het begin van dat weggetje was een boerderij, waar we wel eens kwamen. Daar heb ik mijn eerste indrukken van het boerenleven opgedaan; in mijn jongste jaren dus.
Het is vermoedelijk ook in die omgeving geweest, dat ik voor het eerst in een sloot viel. Wat ik me daarvan herinner is het kolken van water om mijn oren, het verdwijnen van het gewone daglicht, het binnendringen van water in mijn neus en het happen naar adem onder water, wat uiteraard niet lukte. De oorzaak? Iets uit het water willen pakken terwijl ik in wankel evenwicht op de slootkant zat. Blijkbaar ben ik snel weer opgevist.

190421_adreszegelOnze post werd destijds geadresseerd: E66, Oostwold (WK), blijkens de ansichtkaart die mijn vader in 1944 stuurde vanuit het ziekenhuis, voor mijn eerste verjaardag. Hij heeft er dus niet meer bij kunnen zijn, lijkt de conclusie. Mijn moeder moet de kaart aan mijn knuistjes hebben ontworsteld, want hij is gekreukt geweest door mijn te groot enthousiasme.
Als ik op internet de plattegrond bekijk, heet de straat nu Kerkeweg. Ik kan via de satelliet nu voor het eerst op het dak van mijn geboortehuis kijken.

Een ander verhaal uit Oostwold, dat mijn moeder ooit vertelde. Na het overlijden van mijn vader zijn er Duitse soldaten bij ons ingekwartierd geweest. Er is een keer iets voorgevallen, waarbij één van de Duitsers iets onhandigs deed. Mijn moeder moest daar erg om lachen, maar dat durfde ze niet te laten merken. Ze sloeg de handen voor haar gezicht. Een van de Duitsers zei medelijdend: “Ach, sie weint…”, waarop ze snikkend van het lachen naar buiten is gerend!

Ook van horen zeggen, over mijn eigen heldhaftige verzet: bij de bevrijding moet ik bijna (of net) 2 zijn geweest. Het onderscheid tussen oprukkende geallieerden en vluchtende Duitsers ontging mij uiteraard nog, maar ik heb ongetwijfeld met mijn grote oren meegeluisterd met de gesprekken over de naderende bevrijders, en hoe die verwelkomd zouden moeten worden. Ik stond bij het tuinhek, terwijl er een groep militairen langsmarcheerde. In mijn kleuterig taaltje zou ik iets geroepen hebben als: “Helloo bojs, kanadeese!”. Ik ben rap naar binnen gesleurd, want het waren Duitsers, die ongetwijfeld verre van vrolijk waren.

Teiltuinw

Dit is een zomerse foto uit de tijd dat ik al wat groter was. In de voorste teil zit ik, de andere twee zijn de kinderen van de buren uit het andere deel van het huis. Mijn geheugen zegt dat het meisje Coby van Es (of van Esch?) heette, de ander is haar broertje. Ik ben benieuwd wat er van ze geworden is.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Zoektocht naar voetsporen van mijn vader. Bookmark de permalink .

8 reacties op Het huis van mijn vader (2)

  1. Gelkinghe zegt:

    Volgens mij is dat huis opgetrokken in kalkzandsteen van Roelfsema uit Hoogersmilde (bij het Blauwe Meer).

  2. Dwarsbongel zegt:

    @Gelkinghe: weet jij of die fabriek al bestond vóór, laten we zeggen, 1940? Want zo lang zal dat huis er toch zeker staan.

  3. Xiwel zegt:

    Bij mijn opa en oma hadden ze een poepdoos boven de sloot. Als klein kind dorst ik daar echt niet op. Je kon door het gat dan ook een dikke meter lager de sloot zien. Ik weet niet eens of zij toiletpapier hadden. Thuis hadden we dat destijds wel, daar hadden we gelukkig ook een normaal toilet. 🙂

  4. tagrijn zegt:

    Jeugdherinneringen roepen vaak een ‘ach ja’ op maar zijn soms niet leuk, ook al kun je er nu om lachen. Mooi stuk.

  5. Pasula zegt:

    Ik heb deel 1 en 2 met belangstelling gelezen. Het viel me al eerder op dat je alles zo gedetailleerd kunt beschrijven, iets wat ik erg knap vind. Als ik aan dingen van vroeger denk komt het me niet zo helder voor de geest.
    Ik hou wel van deze persoonlijke stukken vooral met anekdotes als dat ze heel erg moest lachen maar dat toch erg goed verborgen kon houden.

  6. Ja, ik blijf het ook interessant vinden en ook een anekdote hier en daar maakt het levendig, hoe treurig het ook eigenlijk was.

  7. tjitske zegt:

    Via Gelkinghe kwam ik op uw verhaal. Mijn vader is in 1901 geboren. Hij heeft in zijn kindertijd op Enumatil gewoond, wie weet misschien wel bij uw oom naar school gegaan.
    Als wij bij mijn opa op bezoek gingen (wij woonden in Eelderwolde en later in Adorp) dan gingen wij langs pannekoek en poffert. U bekend?
    Mooi verhaal trouwens.

  8. Dwarsbongel zegt:

    @Tjitske: Dank voor uw reactie en compliment! De Poffert is mij heel goed bekend. We komen er af en toe nog wel eens langs als we een rondritje maken. Van de Pannekoek had ik wel eens gehoord, maar dat ken ik verder niet.
    Mijn oom die onderwijzer was in Enumatil, is geboren in 1907, daarom lijkt het me niet waarschijnlijk dat hij uw vader lesgegeven heeft…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s